Διαταραχές της άρθρωσης – Φωνολογικές διαταραχές

Η φυσιολογική εξέλιξη της άρθρωσης

Μετά το 1ο έτος ο αριθμός των συμφώνων που προφέρει το νήπιο αυξάνεται ραγδαία και η άρθρωση των λέξεων βελτιώνεται ποιοτικά. Στην ηλικία των 2,5 ετών το παιδί προφέρει γύρω στους 27 φθόγγους. Σε αυτή την ηλικία η ποιότητα της άρθρωσης εξαρτάται σημαντικά από τα πρότυπα που έχει το παιδί μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον. Κατά το 3ο έτος το παιδί προφέρει σωστά τα 2/3 των συμφώνων, τα μισά από τα συμπλέγματα με 2 σύμφωνα (π.χ. «σπ», «τρ») και το 1/3 των συμπλεγμάτων με 3 σύμφωνα (π.χ. «ντρ», «στρ»).

Παρόλα αυτά, πολλά παιδιά παρουσιάζουν ήπιες ή σοβαρές διαταραχές στην άρθρωση, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις δεν αναγνωρίζονται μέχρι το παιδί να πάει σχολείο. Υπολογίζεται ότι στα παιδιά ηλικίας 6-7 ετών οι σοβαρές φωνολογικές διαταραχές παρουσιάζονται σε ποσοστό 3% και συναντώνται συχνότερα στα αγόρια.

Συναντώνται 3 κύριοι τύποι λαθών στην άρθρωση των φθόγγων:

  1. Αντικατάσταση – ο φθόγγος που το παιδί δεν μπορεί να προφέρει ακόμη αντικαθίσταται από άλλον, π.χ. «λόδα» αντί για «ρόδα», «σέλω» αντί για «θέλω».
  2. Παράλειψη – το παιδί δεν προφέρει κάποιον φθόγγο επειδή δεν τον έχει ακόμη κατακτήσει, π.χ. «κέβω» αντί για «κλέβω» «τέχω» αντί για «τρέχω».
  3. Παραποίηση – το παιδί προφέρει αλλοιωμένο κάποιον φθόγγο, π.χ. όταν ο φθόγγος «ρ» προφέρεται με τον λάρυγγα και όχι με τη γλώσσα ή όταν ο φθόγγος «σ» προφέρεται με τη γλώσσα ανάμεσα στα δόντια.

Κύρια αίτια

Τα κύρια αίτια για την εμφάνιση φωνολογικών διαταραχών είναι τα εξής:

  1. Ο λανθασμένος τρόπος εκμάθησης των φθόγγων καθώς και τα λανθασμένα πρότυπα ομιλίας που λαμβάνουν από το οικογενειακό περιβάλλον.
  2. Η απώλεια ακοής.
  3. Νοητική υστέρηση.
  4. Οργανικά αίτια, όπως σχιστίες (λυκόστομα) και ανωμαλίες της οδοντοστοιχίας.
  5. Νευρολογικές διαταραχές, όπως η εγκεφαλική παράλυση.
  6. Μικρογλωσσία ή μακρογλωσσία.
  7. Λειτουργικά προβλήματα, όπως η διγλωσσία στην οικογένεια ή η μίμηση της διαταραχής ενός άλλου παιδιού.

speech-pathologist-brisbane-professional

Αξιολόγηση και Διάγνωση των φωνολογικών διαταραχών

Η αξιολόγηση των φωνολογικών διαταραχών γίνεται με τη βοήθεια της Φωνολογικής Δοκιμασίας, η οποία έχει σταθμισθεί για την ελληνική γλώσσα από την Ομάδα Έρευνας του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών και περιλαμβάνει ενδεικτικές λέξεις που ανιχνεύουν τις διαταραχές της άρθρωσης σε όλους τους φθόγγους και συμπλέγματα.

Αποκατάσταση των φωνολογικών διαταραχών

Μετά την δοκιμασία, ο λογοθεραπευτής σχεδιάζει το πρόγραμμα της αποκατάστασης, το οποίο είναι εξατομικευμένο για κάθε παιδί. Το πρόγραμμα αυτό έχει στόχο τη βελτίωση της ομιλίας και την αποκατάσταση της φωνολογικής διαταραχής και περιλαμβάνει ασκήσεις για την ενδυνάμωση των οργάνων της στοματικής κοιλότητας, χρήση του φθόγγου σε συλλαβές, λέξεις και προτάσεις, καθώς επίσης και την εμπέδωσή του στον αυθόρμητο λόγο του παιδιού.

Πρόγνωση – Πρόληψη

Δεν είναι λίγες οι φορές, στις οποίες οι γονείς παραπέμπουν το παιδί σε λογοθεραπευτή όταν αυτό τελειώνει το νηπιαγωγείο ή έχει ήδη αρχίσει την πρώτη τάξη του δημοτικού. Είναι επίσης συχνή η αντίληψη ότι το παιδί θα ξεπεράσει μόνο του τις δυσκολίες στην ομιλία.

Με την είσοδο όμως του παιδιού στο δημοτικό, η φωνολογική διαταραχή αντικατοπτρίζεται και στο γραπτό λόγο, όπου το παιδί αποκωδικοποιεί τη λέξη λανθασμένα και τη γράφει όπως την προφέρει. Έτσι, συχνά εμφανίζονται μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίες δυσχεραίνουν την σχολική του επίδοση και απαιτούν χρόνο και εκπαίδευση για να αποκατασταθούν.

Η έγκαιρη διάγνωση και αποκατάσταση των φωνολογικών διαταραχών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την περαιτέρω πορεία του παιδιού και τη σχολική του επίδοση. Ο λογοπεδικός είναι πάντα στη διάθεση γονέων και εκπαιδευτικών, προκειμένου να δώσει απαντήσεις στα ερωτήματά τους.

Δέσποινα Λιόλιου, Μ.Α. Λογοπεδικός
Master στις αναπτυξιακές διαταραχές
Μέλος του Δ.Σ. του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *